Chăm sóc người bị sốt tại nhà đúng cách: 7 điều cần biết
Sốt là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn mức bình thường, thường xảy ra khi cơ thể phản ứng với các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn hoặc một số tình trạng viêm. Phần lớn trường hợp sốt nhẹ có thể được theo dõi và chăm sóc tại nhà nếu người bệnh vẫn tỉnh táo, uống được nước và không xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm. Tuy nhiên, chăm sóc người bị sốt tại nhà đúng cách không chỉ đơn giản là tìm cách hạ nhiệt độ mà còn cần theo dõi triệu chứng, bổ sung nước, nghỉ ngơi hợp lý và nhận biết thời điểm cần đến cơ sở y tế.
Dưới đây là 7 điều quan trọng giúp bạn chăm sóc người bị sốt an toàn, khoa học và hạn chế những sai lầm thường gặp.
1. Đo và theo dõi nhiệt độ cơ thể thường xuyên
Đo thân nhiệt là bước đầu tiên giúp đánh giá tình trạng sốt và theo dõi diễn biến bệnh. Bạn nên sử dụng nhiệt kế điện tử phù hợp, thực hiện đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và ghi lại kết quả để tiện so sánh.
Ở người lớn, nhiệt độ từ khoảng 38°C trở lên thường được xem là sốt, tùy vị trí và phương pháp đo. Ở trẻ em, cách đánh giá cần dựa vào tuổi, phương pháp đo và tình trạng toàn thân. Không nên chỉ dựa vào cảm giác nóng ở trán để xác định mức độ sốt.
Khi chăm sóc người bệnh, hãy ghi lại nhiệt độ, thời điểm đo, các triệu chứng đi kèm và thời gian sử dụng thuốc hạ sốt nếu có. Có thể đo lại sau vài giờ hoặc khi người bệnh cảm thấy tình trạng thay đổi. Không cần đánh thức người bệnh liên tục chỉ để đo nhiệt độ nếu họ đang ngủ yên và không có dấu hiệu bất thường, trừ khi nhân viên y tế hướng dẫn khác.
2. Bổ sung đủ nước và điện giải
Khi bị sốt, cơ thể có thể mất nước nhiều hơn do tăng tiết mồ hôi, thở nhanh hoặc ăn uống kém. Vì vậy, bù nước là một trong những nguyên tắc quan trọng khi chăm sóc người bị sốt tại nhà.
Nên cho người bệnh uống nước thành từng ngụm nhỏ, chia thành nhiều lần trong ngày. Có thể sử dụng nước lọc, súp, canh hoặc dung dịch bù nước đường uống khi phù hợp. Nếu người bệnh bị nôn, tiêu chảy hoặc có nguy cơ mất nước, dung dịch oresol cần được pha chính xác theo hướng dẫn trên bao bì; không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn quy định.
Hãy theo dõi các dấu hiệu như khô miệng, khát nhiều, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc chóng mặt. Nếu người bệnh không thể uống, nôn liên tục, lừ đừ hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, cần được đánh giá y tế sớm. Người mắc bệnh tim, thận hoặc đang được hạn chế dịch nên hỏi ý kiến nhân viên y tế về lượng nước phù hợp.
3. Nghỉ ngơi và giữ môi trường thông thoáng
Nghỉ ngơi giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng để phục hồi. Người bệnh nên hạn chế vận động mạnh, ngủ đủ giấc và ở trong phòng sạch sẽ, thông thoáng, có nhiệt độ dễ chịu.
Nên mặc quần áo nhẹ, thấm hút mồ hôi và sử dụng chăn mỏng khi cần. Không nên mặc quá nhiều lớp quần áo, đắp chăn dày hoặc cố tình ủ kín để ép ra mồ hôi. Những cách này có thể làm cơ thể khó tỏa nhiệt và khiến người bệnh khó chịu hơn.
Nếu người bệnh rét run, hãy giữ ấm vừa phải để tạo cảm giác dễ chịu, nhưng tránh ủ nóng quá mức. Không cần cố gắng làm nhiệt độ cơ thể giảm thật nhanh bằng các biện pháp gây lạnh đột ngột. Mục tiêu chính là giúp người bệnh thoải mái, theo dõi triệu chứng và xử lý nguyên nhân gây sốt khi cần thiết.
4. Hạ sốt đúng cách, tránh các phương pháp nguy hiểm
Không phải trường hợp sốt nào cũng cần dùng thuốc. Thuốc hạ sốt thường được cân nhắc khi người bệnh khó chịu, đau nhức hoặc mệt mỏi do sốt. Việc lựa chọn thuốc cần phù hợp với tuổi, cân nặng, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.
Paracetamol là một lựa chọn hạ sốt thường dùng khi không có chống chỉ định. Cần sử dụng đúng liều ghi trên nhãn hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế, đặc biệt ở trẻ em. Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamol vì có thể gây quá liều và tổn thương gan. Người mắc bệnh gan hoặc có yếu tố nguy cơ cần được tư vấn trước khi sử dụng.
Không tự ý dùng kháng sinh để điều trị sốt vì kháng sinh không có tác dụng với virus và chỉ nên sử dụng khi có chỉ định phù hợp. Trẻ em và thanh thiếu niên đang mắc bệnh do virus không nên sử dụng aspirin để hạ sốt, trừ khi có chỉ định chuyên khoa cụ thể.
Để hỗ trợ làm mát, có thể lau người bằng nước ấm vừa phải nếu người bệnh cảm thấy dễ chịu. Tránh chườm đá, tắm nước lạnh, lau bằng cồn hoặc áp dụng các biện pháp khiến người bệnh rét run. Đặc biệt, không dùng ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid khi nghi ngờ sốt xuất huyết nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn, do nguy cơ chảy máu.
5. Ăn uống đầy đủ, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu
Người bị sốt thường giảm cảm giác ngon miệng, mệt mỏi hoặc buồn nôn. Thay vì ép ăn nhiều trong một bữa, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ, lựa chọn món ăn mềm, dễ tiêu và phù hợp với khẩu vị.
Các thực phẩm như cháo, súp, canh, trứng nấu chín, thịt nạc, cá và rau củ được chế biến hợp vệ sinh có thể giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất. Trái cây tươi phù hợp cũng góp phần cung cấp nước và vitamin. Người bệnh nên tránh rượu bia, hạn chế đồ uống nhiều đường và không sử dụng thực phẩm không bảo đảm vệ sinh.
Nếu người bệnh chưa muốn ăn, có thể ưu tiên uống từng ngụm nước và thử lại với lượng thức ăn nhỏ sau đó. Tuy nhiên, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền cần được theo dõi kỹ nếu ăn uống giảm rõ rệt. Trẻ sơ sinh nên tiếp tục bú mẹ hoặc sử dụng sữa theo hướng dẫn phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
6. Theo dõi triệu chứng và phòng lây nhiễm cho người xung quanh
Sốt chỉ là một triệu chứng, không phải chẩn đoán xác định bệnh. Người bệnh có thể sốt do cảm cúm, COVID-19, sốt xuất huyết, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, cần chú ý đến những biểu hiện đi kèm như ho, đau họng, đau đầu, phát ban, đau bụng, nôn ói, tiêu chảy hoặc đau khi đi tiểu.
Nếu có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, nên hạn chế tiếp xúc gần, giữ phòng thông thoáng, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang khi phù hợp. Không dùng chung vật dụng cá nhân và thực hiện vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Nếu nghi ngờ sốt xuất huyết, cần tránh để muỗi đốt người bệnh nhằm hạn chế nguy cơ lây truyền virus qua muỗi.
Hãy ghi lại thời điểm bắt đầu sốt, nhiệt độ cao nhất, các triệu chứng mới xuất hiện và thuốc đã dùng. Thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá diễn biến bệnh chính xác hơn. Không nên tự kết luận bệnh chỉ dựa vào triệu chứng hoặc kết quả đo nhiệt độ tại nhà.
7. Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám ngay
Chăm sóc tại nhà chỉ phù hợp khi tình trạng người bệnh ổn định và không có dấu hiệu cảnh báo. Cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu người bệnh xuất hiện một trong các biểu hiện sau:
- Khó thở, thở nhanh bất thường, môi hoặc da tím tái.
- Lơ mơ, khó đánh thức, lú lẫn, co giật hoặc ngất.
- Đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc xuất hiện phát ban bất thường kèm tình trạng toàn thân xấu đi.
- Đau bụng dữ dội, nôn liên tục, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng.
- Chảy máu bất thường, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc các dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết nặng.
Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế khẩn cấp, ngay cả khi chưa có biểu hiện rõ ràng khác. Trẻ lớn hơn có dấu hiệu bất thường, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh mạn tính nên được tư vấn sớm. Người bệnh cũng cần đi khám nếu sốt kéo dài, tình trạng ngày càng nặng, sốt tái diễn hoặc không cải thiện như dự kiến.
Đặc biệt, với sốt xuất huyết, người bệnh có thể trở nặng khi nhiệt độ bắt đầu giảm, thường vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Vì vậy, không nên cho rằng hết sốt đồng nghĩa với đã khỏi bệnh. Cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo và tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ.
Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc người bị sốt tại nhà
Một số sai lầm phổ biến gồm tự ý tăng liều thuốc hạ sốt, dùng nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất, tự mua kháng sinh, chườm đá, lau cồn hoặc trì hoãn đi khám khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm. Ngoài ra, việc chỉ quan tâm đến con số trên nhiệt kế mà bỏ qua khả năng tỉnh táo, nhịp thở, lượng nước uống và tình trạng tiểu tiện có thể khiến người chăm sóc bỏ sót diễn biến nghiêm trọng.
Để chăm sóc an toàn, hãy kết hợp theo dõi nhiệt độ với quan sát toàn trạng, bổ sung nước phù hợp, cho người bệnh nghỉ ngơi và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn. Khi không chắc chắn về nguyên nhân gây sốt hoặc cách dùng thuốc, hãy liên hệ nhân viên y tế thay vì tự điều trị kéo dài.
Kết luận
Chăm sóc người bị sốt tại nhà đúng cách cần thực hiện đồng thời nhiều biện pháp: đo thân nhiệt, bù nước, nghỉ ngơi, hạ sốt an toàn, duy trì dinh dưỡng, theo dõi triệu chứng và nhận biết dấu hiệu nguy hiểm. Những bước này giúp người bệnh dễ chịu hơn và hỗ trợ phát hiện sớm tình trạng cần can thiệp y tế.
Hãy nhớ rằng sốt là dấu hiệu cảnh báo, không phải lúc nào cũng là bệnh nhẹ. Nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao, có triệu chứng bất thường hoặc tình trạng diễn biến xấu, cần được thăm khám kịp thời. Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin sức khỏe tham khảo và không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế.
