Khi bị sốt, nên xét nghiệm cúm hay sốt xuất huyết?
Khi cơ thể xuất hiện tình trạng sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc đau nhức toàn thân, nhiều người thường băn khoăn nên xét nghiệm cúm hay sốt xuất huyết để xác định nguyên nhân. Đây đều là những bệnh truyền nhiễm có thể gây sốt và một số triệu chứng tương tự nhau. Tuy nhiên, chúng có nguyên nhân, hướng điều trị và nguy cơ biến chứng khác nhau, vì vậy việc lựa chọn xét nghiệm phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
Trên thực tế, không thể phân biệt chính xác cúm và sốt xuất huyết chỉ dựa vào một vài biểu hiện ban đầu. Bác sĩ sẽ căn cứ vào triệu chứng, thời gian khởi phát bệnh, yếu tố dịch tễ và tình trạng sức khỏe để chỉ định xét nghiệm cúm, xét nghiệm sốt xuất huyết hoặc thực hiện cả hai khi cần thiết. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ thời điểm xét nghiệm phù hợp và cách xử trí an toàn khi bị sốt.
1. Phân biệt cúm và sốt xuất huyết qua triệu chứng
Trước khi lựa chọn xét nghiệm, người bệnh cần nhận biết những dấu hiệu thường gặp của hai bệnh. Tuy nhiên, các biểu hiện này chỉ có giá trị tham khảo, không thể thay thế kết luận của nhân viên y tế.
Dấu hiệu thường gặp của bệnh cúm
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra. Bệnh thường khởi phát tương đối đột ngột với các triệu chứng như:
- Sốt, ớn lạnh và mệt mỏi.
- Ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi.
- Đau đầu, đau cơ và nhức mỏi toàn thân.
- Chán ăn, suy nhược; một số người có thể nôn hoặc tiêu chảy.
Ho, đau họng và các triệu chứng đường hô hấp thường gợi ý cúm hơn sốt xuất huyết. Tuy nhiên, không phải người mắc cúm nào cũng có đầy đủ các biểu hiện này. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.
Dấu hiệu thường gặp của sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes mang mầm bệnh. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:
- Sốt cao đột ngột, có thể kéo dài vài ngày.
- Đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ và đau khớp.
- Buồn nôn, nôn, chán ăn hoặc mệt mỏi nhiều.
- Phát ban hoặc xuất hiện các chấm xuất huyết trên da ở một số trường hợp.
Điều cần lưu ý là sốt xuất huyết không phải lúc nào cũng gây phát ban hoặc chảy máu. Người bệnh có thể chưa xuất hiện dấu hiệu đặc trưng trong những ngày đầu. Đặc biệt, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, kể cả khi thân nhiệt bắt đầu giảm.
2. Khi bị sốt, nên xét nghiệm cúm hay sốt xuất huyết trước?
Không có một loại xét nghiệm duy nhất phù hợp với tất cả người bị sốt. Việc lựa chọn phụ thuộc vào các triệu chứng đi kèm, số ngày mắc bệnh, tình hình dịch tễ tại địa phương và đánh giá lâm sàng.
Trường hợp nên cân nhắc xét nghiệm cúm
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm cúm nếu người bệnh sốt kèm ho, đau họng, sổ mũi, đau cơ hoặc có tiếp xúc với người mắc cúm. Xét nghiệm có thể đặc biệt hữu ích khi kết quả ảnh hưởng đến quyết định điều trị, nhất là ở người có nguy cơ biến chứng hoặc đang mắc bệnh nặng.
Các phương pháp thường dùng gồm xét nghiệm phát hiện kháng nguyên nhanh và xét nghiệm sinh học phân tử như RT-PCR hoặc các kỹ thuật khuếch đại axit nucleic khác. Xét nghiệm phân tử thường có độ nhạy cao hơn xét nghiệm kháng nguyên nhanh. Kết quả âm tính từ xét nghiệm nhanh không phải lúc nào cũng loại trừ được bệnh cúm.
Trường hợp nên cân nhắc xét nghiệm sốt xuất huyết
Nếu người bệnh sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau nhức cơ thể, có yếu tố muỗi truyền bệnh hoặc đang sinh sống tại khu vực có dịch, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm Dengue.
Các xét nghiệm thường được lựa chọn theo thời điểm mắc bệnh:
- Trong khoảng ngày 1 đến ngày 7: xét nghiệm kháng nguyên NS1 hoặc xét nghiệm phân tử phát hiện vật liệu di truyền của virus có thể giúp phát hiện nhiễm Dengue cấp. Khả năng phát hiện phụ thuộc vào ngày lấy mẫu và phương pháp xét nghiệm.
- Từ khoảng ngày thứ 5 trở đi: xét nghiệm kháng thể IgM có thể hữu ích hơn khi cơ thể bắt đầu tạo kháng thể. Bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp tùy trường hợp.
- Công thức máu: giúp theo dõi số lượng tiểu cầu, hematocrit và các chỉ số khác. Xét nghiệm này hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh nhưng không thể tự mình xác nhận hoặc loại trừ sốt xuất huyết.
Mốc thời gian trên chỉ mang tính định hướng. Kết quả âm tính ở giai đoạn sớm không loại trừ hoàn toàn sốt xuất huyết. Nếu vẫn nghi ngờ, bác sĩ có thể yêu cầu tái khám, xét nghiệm lại hoặc phối hợp phương pháp khác.
3. Có nên xét nghiệm cả cúm và sốt xuất huyết cùng lúc?
Trong một số trường hợp, xét nghiệm cả cúm và sốt xuất huyết có thể cần thiết. Điều này đặc biệt đáng cân nhắc khi người bệnh có biểu hiện không điển hình, sốt trong mùa lưu hành nhiều bệnh truyền nhiễm hoặc chưa xác định được nguyên nhân sau khi thăm khám.
Ví dụ, người bệnh sốt cao, đau nhức cơ thể nhưng đồng thời có ho và đau họng có thể được bác sĩ đánh giá nguy cơ mắc cúm cũng như các bệnh khác. Ngược lại, người sốt kèm đau hốc mắt, buồn nôn và sinh sống trong khu vực có sốt xuất huyết cần được xem xét nguy cơ Dengue, ngay cả khi chưa xuất hiện ban đỏ.
Tuy nhiên, không phải ai bị sốt cũng cần làm đồng thời nhiều xét nghiệm. Việc xét nghiệm tràn lan có thể làm tăng chi phí và dẫn đến những kết quả khó diễn giải nếu không đặt trong bối cảnh lâm sàng. Bạn nên thông báo cho bác sĩ ngày bắt đầu sốt, các triệu chứng đi kèm, thuốc đã sử dụng và khả năng tiếp xúc với người bệnh hoặc muỗi truyền bệnh.
4. Khi nào cần đi khám và xét nghiệm ngay?
Người bị sốt nên được đánh giá y tế nếu sốt cao, kéo dài, triệu chứng ngày càng nặng hoặc có yếu tố nguy cơ. Đừng tự trì hoãn việc thăm khám chỉ vì nghĩ rằng bệnh sẽ tự khỏi hoặc chờ xuất hiện dấu hiệu đặc trưng mới xét nghiệm.
Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Đau bụng nhiều hoặc đau bụng liên tục.
- Nôn ói liên tục, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước.
- Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Thở nhanh, khó thở, tay chân lạnh, da tái hoặc vã mồ hôi bất thường.
- Lừ đừ, vật vã, lú lẫn, ngất hoặc co giật.
Đặc biệt, nếu người bệnh nghi ngờ sốt xuất huyết và bắt đầu giảm sốt nhưng lại mệt lả, đau bụng, nôn nhiều hoặc chảy máu, cần đi khám khẩn cấp. Hạ sốt không đồng nghĩa với việc bệnh đã an toàn.
5. Cách chăm sóc an toàn trong thời gian chờ kết quả xét nghiệm
Trong khi chờ xác định nguyên nhân gây sốt, người bệnh cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi sát diễn biến triệu chứng. Có thể sử dụng dung dịch bù nước điện giải đúng hướng dẫn nếu phù hợp, đặc biệt khi ra nhiều mồ hôi hoặc nôn ói. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi cẩn thận hơn.
Nếu cần dùng thuốc hạ sốt, paracetamol có thể được sử dụng theo đúng liều phù hợp với tuổi, cân nặng và hướng dẫn của nhân viên y tế. Tránh dùng quá liều hoặc phối hợp nhiều thuốc cùng chứa paracetamol.
Không tự ý dùng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, vì những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Không tự ý sử dụng kháng sinh để điều trị cúm do virus hoặc dùng thuốc kháng virus khi chưa được đánh giá phù hợp.
Đối với người nghi mắc cúm, nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác, giữ vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc gần để giảm nguy cơ lây lan. Với nguy cơ sốt xuất huyết, cần loại bỏ nước đọng, diệt lăng quăng và phòng muỗi đốt bằng các biện pháp phù hợp.
6. Những lưu ý giúp xét nghiệm cho kết quả chính xác hơn
Để quá trình chẩn đoán hiệu quả, bạn nên ghi nhớ ngày đầu tiên xuất hiện sốt và thông báo chính xác với bác sĩ. Thời điểm lấy mẫu có thể ảnh hưởng đến khả năng phát hiện virus hoặc kháng thể, đặc biệt đối với sốt xuất huyết.
Ngoài ra, cần cung cấp thông tin về thuốc đã dùng, bệnh nền, thai kỳ nếu có, lịch sử đi lại và tình hình dịch bệnh tại nơi sinh sống. Không nên tự diễn giải một kết quả xét nghiệm đơn lẻ để kết luận rằng mình chắc chắn không mắc bệnh. Khi triệu chứng vẫn tiếp diễn hoặc nặng lên, việc tái khám có thể cần thiết ngay cả khi kết quả ban đầu âm tính.
Kết luận: Nên xét nghiệm cúm hay sốt xuất huyết khi bị sốt?
Khi bị sốt, bạn nên lựa chọn xét nghiệm dựa trên triệu chứng, số ngày mắc bệnh và đánh giá của bác sĩ, thay vì tự quyết định chỉ xét nghiệm cúm hoặc sốt xuất huyết. Ho, đau họng, sổ mũi có thể gợi ý cúm; sốt cao đột ngột, đau hốc mắt và yếu tố dịch tễ có thể khiến bác sĩ nghi ngờ sốt xuất huyết. Tuy nhiên, các dấu hiệu này không đủ để xác định chẩn đoán.
Xét nghiệm đúng thời điểm, theo dõi sát diễn biến và nhận biết dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ biến chứng. Nếu sốt cao, kéo dài hoặc có biểu hiện bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Nội dung trên chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của nhân viên y tế.
